محسن ناجي نصرآبادى
26
كتابشناسى فيض كاشانى ( فارسى )
ابو سليمان داوود بن على اصفهانى ( ف . 270 ق ) از فقهاى نامدار سدهء سوم هجرى است به گفته ابن نديم ، وى مردى با فضل ، صادق و پرهيزكار بود و اوّل كسى است كه قول به ظاهر كتاب و سنّت را گرفته و جز آن را از رأى و قياس رها كرد . از نگاشتههاى علىبن داوود ، فهرستى بسيار قديمى به خطّ محمود مروزى به دست ابن نديم مىرسد كه او تمام آن را در الفهرست مىگنجاند . وى بر اين باور است كه اين فهرست در زمان خود داوود بن على نوشته شده است . « 1 » ابن بطّه ، محمّد بن جعفر قمى ، روايات زيادى از احمد برقى نقل مىكند . از نگاشتههاى وى فهرستى است كه از آثارش در آن نام مىبرد . قهپايى معتقد است كه اين فهرست كه از آثار او ارائه شده ، داراى اشكالاتى است . « 2 » سعد بن عبداللَّه قمى مكنّى به ابوالقاسم از بزرگان فقها و محدّثان نام آور سدهء سوم هجرى است . وى داراى تأليفات زيادى ، همچون كتاب الرحمة ، كتاب الحج ، كتاب الضياء فى الامامة ، كتاب مقالات الاماميه و . . . است . در اين فهرست ابوالقاسم قمى به همه كتابهايى كه تأليف كرده اشاره مىكند . « 3 » يكى از نويسندگان دانشمند اسماعيلى مذهب ، عبدان اسماعيلى است . ابن نديم در بخش نويسندگان و صاحب نظران اسماعيلى چنين مىنويسد : عبدان كه در پيش گفته شد از همه بيشتر كتاب تصنيف كرد و ديگران هم اگر تصنيفى داشتند به او نسبت مىدادند . فهرستى از تصنيفات خود دارد كه از آن جمله است : كتابالرحا و الدولاب ، كتاب الحدود و الاسناد ، كتاب اللامع ، كتاب الزاهر ، كتاب الميدان . ابن نديم فهرست آثار عبدان را نديده و كسى را سراغ نداشته كه از محتويات آن فهرست آگاه باشد . « 4 » سزگين بر اين باور است كه نسخهاى از فهرست عبدان در سدهء هفتم هجرى در تملّك خواجه نصيرالدين طوسى بوده است . « 5 » از ديگر فهرستهاى خود نوشت ، فهرست آثار عثمان بن جنّى معروف به ابن جنّى
--> ( 1 ) . همان ، 398 - 397 . ( 2 ) . مجمعالرجال ، 174 / 5 ؛ الذريعه ، 374 / 16 . ( 3 ) . طوسى ، الفهرست ، 75 . ( 4 ) . الفهرست ( ابن نديم ) ، 353 . ( 5 ) . تاريخ التراث العربى ، 123 / 7 .